Spadek bez testamentu — kto dziedziczy i w jakich częściach

Dziedziczenie ustawowe krok po kroku: dzieci i małżonek, rodzice i rodzeństwo, dziadkowie. Jak potwierdzić spadek u notariusza lub w sądzie.

Aktualizacja: 16 października 2026

Kiedy dziedziczy się z ustawy

Jeśli zmarły nie zostawił testamentu albo testament jest nieważny, spadek przechodzi na krewnych i małżonka według kolejności z Kodeksu cywilnego — to dziedziczenie ustawowe. Dalsza grupa dziedziczy dopiero wtedy, gdy nie ma nikogo z bliższej.

Spadek to nie tylko majątek, ale i długi. Każdy spadkobierca ma 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o swoim powołaniu do spadku, na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 1015 KC). Jeśli nic nie zrobi, przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza — za długi odpowiada wtedy tylko do wartości tego, co odziedziczył. Więcej w poradniku o spadku z długami.

Pierwsza grupa: dzieci i małżonek

W pierwszej kolejności dziedziczą dzieci zmarłego i jego małżonek — w częściach równych, ale część małżonka nie może być mniejsza niż 1/4 spadku (art. 931 § 1 KC).

• małżonek i jedno dziecko — po 1/2;
• małżonek i dwoje dzieci — po 1/3;
• małżonek i troje dzieci — po 1/4;
• małżonek i czworo dzieci — małżonek 1/4, a dzieci dzielą pozostałe 3/4 po równo (po 3/16).

Jeśli dziecko zmarło przed spadkodawcą, jego część przypada jego dzieciom, czyli wnukom spadkodawcy, w częściach równych (art. 931 § 2 KC). Dzieci pozamałżeńskie i przysposobione dziedziczą tak samo jak dzieci z małżeństwa.

Gdy nie ma dzieci: małżonek, rodzice, rodzeństwo

Jeśli zmarły nie miał dzieci ani wnuków, spadek dziedziczą małżonek i rodzice (art. 932 KC). Małżonek dostaje wtedy połowę spadku (art. 933 § 1 KC), a każdy z rodziców — 1/4.

Gdy któryś z rodziców nie żyje, jego część przypada rodzeństwu zmarłego, a jeśli rodzeństwo też nie żyje — jego dzieciom. Gdy nie ma ani dzieci, ani rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych, cały spadek dziedziczy małżonek (art. 933 § 2 KC). Bez małżonka i dzieci spadek dzielą rodzice, a w ich miejsce rodzeństwo.

Dalsza rodzina, pasierbowie i gmina

Gdy nie ma małżonka, dzieci, rodziców, rodzeństwa ani ich zstępnych, dziedziczą dziadkowie w częściach równych, a w miejsce dziadka, który nie żyje — jego dzieci i wnuki (art. 934 KC). Dalej mogą dziedziczyć pasierbowie, jeśli żaden z ich rodziców nie żyje w chwili otwarcia spadku (art. 934¹ KC).

Gdy nie ma żadnego z tych spadkobierców, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeśli nie da się go ustalić albo mieszkał za granicą — Skarbowi Państwa (art. 935 KC).

Uwaga: małżonek w separacji nie dziedziczy, a sąd może wyłączyć od dziedziczenia małżonka, przeciwko któremu spadkodawca wniósł uzasadniony pozew o rozwód lub separację z jego winy (art. 935¹ i 940 KC). Partner niebędący małżonkiem nie dziedziczy z ustawy.

Przykłady wyliczeń

Pan Jan zmarł bez testamentu. Zostawił żonę i troje dzieci. Każde z nich dziedziczy po 1/4 spadku — żona dostaje tyle samo co każde dziecko, bo 1/4 to jednocześnie jej minimalny udział.

Pani Anna nie miała dzieci. Zostawiła męża, matkę i brata; ojciec nie żyje. Mąż dziedziczy 1/2, matka 1/4, a 1/4, która przypadłaby ojcu, przechodzi na brata.

Pan Piotr był kawalerem bez dzieci, rodzice nie żyją, miał siostrę i brata, który zmarł wcześniej i zostawił dwoje dzieci. Siostra dziedziczy 1/2, a dzieci brata dzielą jego połowę — po 1/4.

Przy wyliczeniach liczy się stan rodziny w dniu śmierci spadkodawcy. Jeśli ktoś z uprawnionych odrzuci spadek, traktuje się go tak, jakby nie dożył otwarcia spadku — jego część przechodzi na jego dzieci, a gdy ich nie ma, rośnie udział pozostałych. Dlatego przy spadku z długami odrzucają zwykle kolejno wszyscy członkowie rodziny, łącznie z dziećmi; pomoże w tym sprawa Odrzucenie spadku.

Jak potwierdzić, że jesteś spadkobiercą

Żeby przepisać mieszkanie, samochód czy pieniądze z konta, potrzebujesz dokumentu potwierdzającego dziedziczenie. Są dwie drogi:

• akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza — szybciej, zwykle na jednej wizycie, ale wymaga obecności wszystkich spadkobierców ustawowych i zgody co do tego, kto dziedziczy;
• postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku — wniosek składa się do sądu rejonowego ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego; to droga przy sporze albo gdy nie wszyscy mogą przyjść do notariusza.

Oba dokumenty mają taki sam skutek (art. 1025 KC). Potwierdzają, kto dziedziczy i w jakich częściach, ale nie dzielą majątku — podział to osobny krok (umowa u notariusza albo dział spadku w sądzie).

Podatek od spadku i zachowek

Najbliższa rodzina — małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha — jest zwolniona z podatku od spadku, jeśli w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia zgłosi nabycie do urzędu skarbowego (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Termin łatwo przeoczyć — zapisz go w kalkulatorze terminów.

Zachowek dotyczy przede wszystkim sytuacji, gdy zmarły pominął najbliższych w testamencie albo rozdał majątek darowiznami. Jeśli tak było, zobacz sprawę Zachowek albo wzór wezwania do zapłaty zachowku.

Policz i przygotuj pismo

• Kalkulator terminów
• Wzór: wniosek o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku
• Wzór: wezwanie do zapłaty zachowku

Załatw to od razu

• Odrzucenie spadku z długami — 6 miesięcy
• Ile wynosi zachowek i jak go żądać od spadkobiercy
• Windykator żąda zapłaty — co zrobić?

Najczęstsze pytania

Poradnik ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.